1- استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، بابلسر، مازندران، ایران. 2- کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، بابلسر، مازندران، ایران. 3- دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، بابلسر، مازندران، ایران ، ayub.parviny@gmail.com
چکیده: (226 مشاهده)
واژۀ «قلب» از مفاهیم بنیادین و چندلایه در گفتمان قرآنی است که همواره اندیشه مفسران و پژوهشگران علوم قرآن را به خود معطوف داشته است. این پژوهش با هدف واکاوی معناشناسانۀ واژۀ قلب در ساحت وجودی انسان، با تکیه بر روش معناشناسی قرآنی و بهرهگیری از منابع کتابخانهای و نرمافزارهای تفسیری انجام شده است. بررسی 132 مورد کاربرد این واژه در قرآن کریم، نشان میدهد که «قلب» در شبکهای معنایی با مفاهیمی چون صدر، شغاف و فؤاد در محور جانشینی قرار دارد؛ بدین معنا که هر یک از این مفاهیم به نحوی از مراتب وجودی و باطنی انسان دلالت دارند. در محور همنشینی نیز واژه قلب در پیوند با مفاهیمی چون سلیم، منیب، مخبت، مریض، الاعمی و زیغ ظهور یافته و نمایانگر ابعاد متنوع اخلاقی، معرفتی و روانی انسان است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که واژه «قلب» در قرآن نه صرفاً به بعد عاطفی یا جسمانی انسان، بلکه به مقام ادراکی، گرایشی و تصمیمگیری وجود انسان اشاره دارد و به منزله مرکز تحول و هدایت باطنی در تکوین شخصیت ایمانی او عمل میکند. مراتب «صدر، شغاف، قلب و فؤاد» ساختاری همزمان طولی و تعاملی را تشکیل میدهند که مسیر تدرّجی و درعینحال اثرپذیرِ سلوک معنوی انسان را سامان میدهد.
aghapour R, javedany adel fakhar A, parvini A. A Qur’anic Study of the Heart within the Existential Dimension of the Human Being. مطالعات تفسیری 2026; 17 (66) : 7 URL: http://tafsir.maaref.ac.ir/article-1-3824-fa.html
آقاپور رضا، جاودانی عادل فخار عباس، پروینی ایوب. جستاری قرآنی پیرامون قلب در ساحت وجودی انسان. نشریه علمی مطالعات تفسیری. 1405; 17 (66)
.jpg)
