[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی::
اطلاعات نشریه::
آرشیو مجله و مقالات::
برای نویسندگان::
برای داوران::
ثبت نام و اشتراک::
تماس با ما::
تسهیلات پایگاه::
بایگانی مقالات زیر چاپ::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
..
:: چکیده مقالات شماره ۴۳-پاییز۹۹ (در آستانه چاپ) ::
 | تاریخ ارسال: 1399/3/7 | 
             

ماهیت و مکان  «جنت آدم» در تفاسیر فریقین

سحر دادخواه

محسن خوش‌فر

چکیده

خلقت آدم(ع) و برخی حوادث پیرامون آن در هفت سوره از قرآن مجید بیان شده‌است. در سه سوره بقره، اعراف و طه از حقیقتی به نام «جنت» به عنوان سکونت‌گاه اولیه آدم و حوا یادمی‌شود. چیستی و مکان جنت مذکور مسأله‌ای اختلافی در میان مفسران است. در این‌باره هشت دیدگاه وجود دارد که چهار قول از همه برجسته‌تر است: ۱. آسمانی و آخرتی بودن جنت.۲. دنیایی و زمینی بودن جنت.۳. برزخی بودن جنت.۴. توقف و عدم تعیین به سبب تعارض مستقر در ادله. بررسی تطبیقی‌-تحلیلی تفاسیر فریقین نشان‌می‌دهد که دیدگاه برزخی با شواهد و قرائن تطابق بیشتری دارد و پاسخ‌های دقیق‌تری به شبهات می‌دهد. افزون برآن، دقت در ظهور آیاتی که جنت آدم (ع) در آن‌ها مطرح شده و توجه به ترتیب چینش اتفاقات و روایات تفسیری ، دلیلی نو بر تقویت قول برزخی بودن جنت آدم(ع) است.
کلیدواژه: جنت آدم، بهشت آدم، خلقت آدم ، تفسیر تطبیقی، تفسیر مقارن، تفسیر فریقین


 

 

  بازخوانی «جزیه» در قرآن 

یحیی صباغچی

چکیده

دیدگاه مشهور میان فقها در مورد مواجهه با اهل کتاب آن بوده است که در صورت اسلام نیاوردن، باید به مسلمانان جزیه بپردازند و در غیر این صورت، مسلمانان موظف به قتال با ایشانند. از عمده‌ترین مستندات این مساله، آیۀ ۲۹ سورۀ توبه است. این مقاله به بررسی این آیه از جهت موضوع و حکم می‌پردازد و نشان می‌دهد که بر اساس سایر آیاتی که در مورد اهل کتاب در قرآن وجود دارد، ویژگیهای اهل کتابِ مذکور در آیۀ جزیه شامل همۀ اهل کتاب نیست و ضمنا با توجه به احکامی از قبیل «اعراض» و «صفح» نسبت به اهل کتاب در سایر آیات، حکم قتال با اهل کتاب مربوط به همۀ شرایط نیست. بنابراین جزیه در مورد دسته‌ای از اهل کتاب و در شرایط معینی مطرح می‌شود، نه در مورد عموم ایشان و در مطلق شرایط.
کلمات کلیدی:جهاد، اهل کتاب، جزیه، ایمان، قرآن، قتال، اعراض

 

مواجهه فرهنگی انبیاء با قوم­گرایی از منظر قرآن کریم

سید کمال حسینی
عبدالواحد مطهری

چکیده

وابستگی افراطی به فرهنگ نیاکان که در جامعه­شناسی به قوم­گرایی تعبیر می­شود، یک واقعیت اجتماعی فرازمانی است و مختص عصر انبیاء نبوده و اکنون نیز در قالب گرایش­های افراطی اسلامی: طالبان، داعش، بوکوحرام، جبهه النصره و گروه صحابه پدیدار شده است.
با توجه به این­که انبیاء در خط مقدم مبارزه با این تفکر قرار داشته ­اند، بازخوانی روش­های آن­ها در جهت کنترل و اصلاح این پدیده از متن قرآن کریم، برای رهبران و فرهنگیان امروز جوامع اسلامی، ضرورت پیدا خواهد کرد.
در نتیجه به دست آمد که: انبیاء در تقابل با این تفکر ناسالم اجتماعی، روش­های فرهنگی زیر را به کاربرده­اند: ۱. سعی در تغییر نگرش قوم ­گرایان. ۲. رشد عقلانیت و بارورسازی اندیشه و خرد. ۳. ارائه تحلیل جامع از حالات روحی و روانی اکثریت مردم و نقد آن­ها.
واژگان کلیدی
قوم، قوم­ گرایی، مواجهه انبیاء، فرهنگ، قرآن کریم.

 

ارزیابی رویکرد تأویلی نصرحامد ابوزید در فهم آیات الاحکام

فتحیه فتاحی‌زاده

مهدیه کیان‌مهر

چکیده

چکیده
     حامدابوزید از نواندیشان معاصر است که راه زنده­ ماندن پیام قرآن را  تأویل  می‌داند. از دیدگاه وی، آیات الاحکام  باید به صورت عصری تأویل شود؛ از سیر تکوین احکام در عصر نزول، پیامی حاصل می­شود که با استفاده از آن می­توان احکام عصری(فحوا) را به دست آورد. از آنجایی که هر فهمی  از  قرآن باید ضابطه­مند باشد، بررسی ضابطه­ مندی تأویل ابوزید ضروری می­نماید.  هدف پژوهش حاضر، پی­گیری ضابطه­مندی در مؤلفه ­های تأویل ابوزید(مبانی هرمنوتیکی، روش و معیار تأویل) است. مطابق نتایج پژوهش، برخی عوامل  موجب بی­ ضابطه گی تأویل او می­شود: در مبانی، غفلت از قصد مولف، اعتقاد به تاریخ­مندی فهم و...؛ در روش، خوانش­پذیری پیام حاصل از سیر تکوین احکام و در معیارها، عصری بودن و مطابقت با پیام حاصل از سیر تکوین احکام. البته دو معیار پیوند معنا با فحوا و توجه به بافت­های مختلف کلام، خوانش افراطی متن را مهار می­کنند.
 
کلیدواژه : نصرحامد ابوزید، ضابطه­ مندی تأویل، آیات الاحکام

 

 

 

بررسی تطبیقی علت تفرّق فرزندان حضرت یعقوب ع در آیه ۶۷ سوره یوسف(ع) از منظر مفسران فریقین

سید عبدالله اصفهانی
محمدحسین شیرافکن

چکیده

تضارب آرای مفسران، یکی از قراین دست‌یابی به مقاصد آیات الهی است. رفع اجمال و گزینش دیدگاه مختار در آیه ۶۷ سوره یوسف(ع): «وَ قَالَ یَابَنیَّ لَا تَدْخُلُواْ مِن بَابٍ وَاحِدٍ وَ ادْخُلُواْ مِنْ أَبْوَابٍ مُّتَفَرِّقَه» به طریق تجمیع و تحلیل آرای مفسّران فریقین  در این مقاله مدّ نظر است. پرسش اساسی پژوهش حاضر که به روش توصیفی، تحلیلی و نقلی نگارش یافته،‌ جستجو از علت دستور یعقوب(ع) به فرزندان، در خصوص تفرّق در ورود به مصر، از طریق درهای متفاوت است که در آیه ۶۷ سوره یوسف(ع) به اجمال واگذار شده است. دستاورد پژوهش، دست‌یابی به هشت و پنج دیدگاه، به ترتیب، از سوی مفسران شیعه و سنی است که در نهایت، این نتیجه ایصال می‌شود: دیدگاهی‌ که از کمترین مناقشه متألّم است، علت تفرّق فرزندان بر طرف کردن موانع وصول بنیامین به یوسف(ع) است.
کلید واژه ­ها: تفسیر تطبیقی، فریقین، سوره یوسف، علت تفرّق فرزندان.

 

عصمت پیامبران در سامانه آیات غرر

عمران عباسپور
صمد بهروز
سید حسین علیانسب

چکیده

قرآن منبع مقدس تمام اعتقادات و اعمال مسلمانان است و به علت وحدت مسلمانان در پذیرش تمام آیات آن، می­تواند همه مسلمانان را به وحدت برساند؛ ولی اختلاف در فهم آیات آن موجب بروز اختلاف در میان آنان شده است. یکی از معارف مورد اختلاف در بین مسلمانان، موضوع عصمت انبیاست. دقت در ابزارهای تحصیل عصمت می­تواند محدوده عصمت انبیا را مشخص کند. مدعای اصلی این پژوهش آن است که در صورت تشکیل سامانه­ای از آیات غرر قرآن، ابزارهای عصمت انبیا و محدوده آن در قرآن روشن خواهد شد. آیات غرر قرآن دسترسی به خصیصه عصمت را با استفاده از ابزارهایی مثل اعطای علم متعالی، تقویت عقل، توفیق الهی و از بین بردن سلطه شیطان، امکان­پذیر می­ شمارد. پژوهش حاضر به روش کتابخانه­ای و به صورت تحلیلی- توصیفی این مدعا را اثبات کرده است.

واژه­های کلیدی: آیات غرر، عصمت پیامبران، ارائه طریق، ایصال به مطلوب.

 

 

ﺑﺮﺭﺳﻲ اﻣﻜﺎﻥ نقش و تأثیر ﺷﻴطان در «ﺑﻴﻤﺎﺭﻳﻬﺎﻱ ﺟﺴﻤﻲ» انسان ﺑﺎ ﺗﻜﻴﻪ ﺑﺮ ﺁﻳﻪ چهل و یکم سوره (ص)و روایات مرتبط

سید سعید میری

چکیده

موضوع این جستار «بررسی مسأله امکان نقش و ﺗأﺛﻴﺮ ﺷﻴطان در ﺑﻴﻤﺎﺭﻳﻬﺎﻱ ﺟﺴﻤﻲ انسان ﺑﺎ ﺗﻜﻴﻪ ﺑﺮ ﺁﻳﻪ ۴۱ سوره «ص» و روایات مرتبط می باشد. هدف، یافتن پاسخ این پرسش است که آیا شیطان در گرفتاری های مختلف حضرت ایوب(ع)  به ویژه بیماری های جسمی او و به تبع آن سایر انسان ها نقشی داشته، و اگر چنین است، ساز و کارش چگونه می باشد؟ روش پژوهش، کتابخانه ای، تحلیلی و انتقادی می باشد. از جمله یافته های این پژوهش یکی  این که تأثیر شیطان از طریق انگیزش هیجانات روانی و وسوسه انسان به انجام افعالی که نتیجه قطعی آن بیماری های جسمانی اوست، مسلم است؛ دیگری این که دایره مفهوم و مصداق شیطان(شیاطین) در زبان آیات و به ویژه روایات فراتر از ابلیس جنّی است و شامل شیاطین انسی و موجودات موذی و مهدِّد سلامت انسان مثل انواع میکروب ها نیز می باشد.   
کلیدواژگان
قرآن،آیه ۴۱ سوره ص، مفسران، شیطان، ابلیس، بیماری جسمانی، ایوب.

 

انگاره «تکرار تاریخ» در اندیشه علامه طباطباییبا محوریت آیه ۲۱۴ سوره بقره

علی ملاکاظمی

زینب تبریزیان
محسن دیمه کار

چکیده

انگاره «تکرار تاریخ» ناظر به این مطلب است که هرآنچه در امت‌های گذشته به وقوع پیوسته، در این امت نیز تکرار می‌شود. نوشتار پیش‌رو در صدد آن است تا این موضوع را در دیدگاه تفسیری علامه طباطبایی واکاوی نماید. بررسی‌ها نشان می‌دهد آیه ۲۱۴ سوره بقره در اندیشه علامه، برجسته‌ترین آیه‌ای است که بر تکرار تاریخ دلالت دارد. استنادات علامه به آیه مذکور در مواضع متعدد تفسیری و کلامی نشان می‌دهد که ایشان تعبیر ابتدایی آیه مورد بحث را به منزله مفهوم عامی دانسته است که با معنای دلالی روایات «حذو النعل بالنعل» مطابقت دارد. لذا با الهام از این آیه و استناد به روایات مذکور به بیان مصادیقیازتکرار تاریخ همچون تحریف معنوی قرآن، رجعت اهل بیت:، نزول عذاب بر امت اسلام، افتراق مسلمانان و سرگردانی امت پیامبر۹ می‌پردازد.
 
 
 
واژگان کلیدی:تکرار تاریخ، سنن الهی، تشابه امت‌ها، روایات «حذو النعل بالنعل»، قصص قرآن، آیه۲۱۴ بقره، علامه طباطبایی.

 

 

 

تحلیل تفسیری اندیشه آیه در گفتمان قرآن

سید هدایت جلیلی

زهره سادات موسوی

چکیده

اندیشهورزی درباره اعجاز قرآن در گستره تاریخ اندیشه اسلامی، گفتمانی حول قرآن فراهم آورده است. مسئله این است که این گفتمان، چه نسبتی با خود گفتمان قرآن دارد؟ این گفتمان ادامه و بسط گفتمان قرآنی است یا از گفتمان قرآنی فاصله و زاویه پیدا کرده است؟ برخی تصور میکنند تفاوت مورد بحث ما صرفاً در سطوح ظاهری و در تفاوتهای مفهومی و واژگانی است و «آیه» و «معجزه» به یک معنا و مدعا اشارت دارند. اما تحلیل و مقایسه مختصات دو گفتمان مذکور نشان میدهد حضور مسلط مفهوم آیه در قرآن و سیطره مفهوم معجزه در گفتمان پساقرآنی را نمیتوان به تفاوت دو واژه مترادف فروکاست. حقیقت آن است که تفاوت و تحول میان اندیشه قرآنی و پساقرآنی در باب اعجاز قرآن در حد تفاوت گفتمانی است. در جهان‌نگری قرآنی همه هستی حتی رخدادهای اعجازآمیز، آیه و نمود پروردگار تلقی شده است؛ اما گفتمان پساقرآنی، گفتمانی جدلی کلامی است که این شاخصه ممتاز آیتاندیشی قرآن را نمایندگی نمی کند. آیات در گفتمان قرآنی، کارکردی توحیدی  دارند؛ اما معجزات در گفتمان پساقرآنی، کارکردشان اثبات صدق نبی است و این، چرخشِ مهم و معناداری است.
کلید واژه: آیه، معجزه، گفتمان قرآنی، گفتمان پساقرآنی
  

نقد قرائت آرامی_سریانی لوگزنبرگ از آیه ۲۴ سوره مریم (س)

سهیلا جلالی کندری

ساجده نبئی

چکیده

داستان بارداری غیرمتعارف مریم (س) و زایمان او و همچنین مواجهه آن حضرت با قومش در آیات ۱۷ الی ۳۶ سوره مریم مطرح شده است. بعد از اینکه مریم (س) از شرم بارداریِ بدون همسر به مکان دوری پناه می­برد و درد زایمان او را فرامی­گیرد، خداوند او را با بشارت قرار دادن جوی آبی زیر پایش و بار دادن درخت خرما تسلّی می­دهد. امّا ظاهرا شرم از مواجهه با قوم، چیزی نیست که به وسیله طعام و شراب تسکین پیدا ­کند.  لوگزنبرگ تلاش کرده تا ارتباطی بین این دو مقوله بیابد. او معتقد است قرآن به زبانی عربی_آرامی نوشته شده است و چون با رسم الخطی ابتدایی و بدون نقطه و اِعراب بوده، برخی از کلمات آن تصحیف شده­ است. از آن جمله واژه "تحت" و "سریّ" در آیه ۲۴ سوره مریم (س) که از نظر او تصحیف دو واژه "نحیت" و "شریّ" در زبان سریانی_آرامی است. او از همین رهگذر بین آیه ۲۳ و ۲۴ ارتباط معنایی برقرار می­کند. به این ترتیب که  در زبان سریانی_آرامی "نحیت" و "شریّ" به ترتیب به معنای "زایمان" و "مشروع" است و آیه یعنی "نگران عکس العمل مردم نباش؛ زیرا خدا زایمان تو را مشروع قرار می­دهد"؛ امّا شواهد تاریخی نشان آن است که مسلمانان در قرائت قرآن تحت تأثیر زبان سریانی نبوده­اند و هیچ کدام از مفسران این دو واژه را مصحّف نمی­دانند. همچنین کتب لغت سریانی نیز دو معنای مورد نظر لوگزنبرگ را تأیید نمی­کنند. به علاوه ارتباط این آیات  ( یعنی شرم بارداری بدون همسر و قرار دادن نهر زیر پای مریم) توجیه­ های دیگری نیز دارد که پذیرفتنی­ تر است.

واژگان کلیدی : تحت، سریّ، قرائت قرآن، آیه ۲۴ سوره مریم، لوگزنبرگ. سریانی، آرامی.

 

 بررسی  و نقد تفسیر وهابیت از صفات خبری

 

محمد مهدوی

 صفیه جعفرپور

چکیده

در قرآن کریم صفاتی به خداوند نسبت داده شده که موهم تشبیه و تجسیم است. چیستی این صفات یکی از دغدغه­های همیشگی قرآن پژوهان از آغاز رواج دانش تفسیر تا به امروز بوده است. از رهگذر همین دغدغه­ها، مفسران با توجه به مرام اعتقادی و مذهب کلامی خویش، این آیات را تفسیر نموده­اند. یافته­های تحقیق که مبتنی بر روش توصیفی و تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه­ای صورت گرفته حاکی از آن است که دو رویکرد کلی در باب صفات خبری وجود­دارد یکی رویکرد عقل­گرایی و دیگری رویکرد ظاهرگرایی؛ وهابیت به رویکرد دوم تعلق دارند و رأی خود را دیدگاه اصیل اسلامی می­دانند و سایر دیدگاه­ها را بدعت تلقی می­کنند، در مقابل علمای شیعه به نقد دیدگاه وهابیت پرداخته­اند و با ارجاع متشابهات به محکمات و تقدم عقل برهانی به ظواهر نقلی و بهره­وری از دلالت لفظی و تصدیقی به فهم و تفسیر آیات مربوطه می­پردازد. آنها قائل به نظریه «اثبات با تأویل» بوده، نظریه«عینیت صفات و ذات» و نظریه«تنزیه» را پایه تفسیر صفات خبری قرار داده ­اند.

واژگان کلیدی: صفات ­خبری، تأویل، تشبیه، تجسیم، وهابیت.

موطن اخذ میثاق در آیات ۱۷۲ و ۱۷۳ سوره اعراف از منظر علامه طباطبایی و آیت ­الله جوادی ­آملی
 
ابراهیم کلانتری
حمیدرضا شاملو
چکیده
آیات مشهور به «آیات میثاق»، یعنی آیات ۱۷۲ و ۱۷۳ سوره اعراف، از پیچیده ­ترین آیاتِ قرآنی به ­لحاظ تفسیری هستند. یکی از مباحث اصلی در تفسیر این آیات بحث موطن اخذ میثاق است؛ به این معنا که، این میثاق الهی که مفاد آن ربوبیّت الهی و عبودیّت انسان است در کجا بسته شده است و صحنه­ای که پرسش «أَ­لَسْتُ بِرَبِّکُمْ» و پاسخ «بَلی» در آن رخ­نموده در کجا بوده است. از دیرباز مفسّرین نظرهای متفاوتی درباره موطن اخذ میثاق در این آیات ابراز داشته­اند؛ از جمله این مفسّرین علامه سید محمدحسین طباطبایی (۱۲۸۱-۱۳۶۰) و شاگرد ایشان آیت­ الله عبدالله جوادی ­آملی (۱۳۱۲-   ) هستند. علامه طباطبایی با استفاده از سامانه تفسیری خود، که بر پایه غرر آیات الهی ترتیب داده شده است، عالم ملکوت را موطن اخذ میثاق می­داند ولی این قول را آیت­الله جوادی­آملی نقد و ردّ می­کند. آیت ­الله جوادی آملی موطن فطرت را موطن اخذ میثاق می­داند. این مقاله در پی آن است که، پس از تقریر نظر این دو مفسر، نشان دهد: اولاً، قول ملکوتی­بودن اخذ میثاق با مبانی قرآنی و برهانی سازگارتر است؛ ثانیاً، تمام مواطنی که برای اخذ میثاق از سوی مفسّرین صورت­بندی شده­ است به دو موطن ملک و ملکوت قابل ارجاع است. 
 
 
کلمات کلیدی:
آیات میثاق، موطن اخذ میثاق، موطن ملکوت، موطن فطرت، علامه طباطبایی، آیت­ الله جوادی ­آملی


    
    
دفعات مشاهده: 774 بار   |   دفعات چاپ: 55 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر
::
فصلنامه علمی مطالعات تفسیری Journal of The Holy Quran And Islamic Texts
Persian site map - English site map - Created in 0.1 seconds with 38 queries by YEKTAWEB 4223