[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی::
اطلاعات نشریه::
آرشیو مجله و مقالات::
برای نویسندگان::
برای داوران::
ثبت نام و اشتراک::
تماس با ما::
تسهیلات پایگاه::
بایگانی مقالات زیر چاپ::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
..
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
..
:: چکیده مقالات شماره ۴۲-تابستان ۹۹ (در آستانه چاپ) ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۹/۳/۷ | 

تحلیل معنایی «جهاد کبیر» در قرآن با تأکید بر آیه ۵۲ فرقان

حامد پوررستمی

ادریس عظیما

چکیده

خدای متعال در آیه ۵۲ فرقان می‌فرماید: «فَلا تُطِعِ الْکافِرینَ وَ جاهِدْهُمْ بِهِ جِهاداً کَبیرا». چیستی معنای عبارت «جهاد کبیر» مورد اختلاف‌ مفسران است. با تحلیل واژگان و محتوای آیه یادشده، می‌توان پاسخ‌هایی برای آن به‌دست آورد؛ بر پایه نظر لغت‌شناسان پیرامون مفردات «جهاد کبیر» و با تحلیل دیدگاه مفسران و شواهد قرآنی ـ روایی ‌چنین به‌دست می‌آید که مراد از جهاد کبیر «به‌کار بستن نهایت توان در برابر دشمن ظاهری و غیرظاهری به هر وسیله ممکن در جهت الهی با تأکید بر عظمت این تلاش» است؛ آنگاه با تحلیل درون‌متنی سیاق و محتوای سوره فرقان در گام نخست و تحلیل معانی عبارت‌های آیه ۵۲ فرقان و چینش مؤیدهای مرجع ضمیر «بِه»، مشخص می‌شود که معنای این عبارت «جهاد فرهنگی، سیاسی، اخلاقی و ... با ابزار عدم اطاعت از کفار در برابر هرگونه پیشنهاد» است.

واژگان کلیدی

آیه ۵۲ فرقان، تفسیر اجتماعی، جهاد کبیر، سیاست خارجی.

 

 

 

تفسیر اجتماعی آیات ربا برای فهم دلایل ممنوعیت مطلق آن

فرج‌الله میرعرب

چکیده

قرآن کریم ربا را زیاده­طلبی جنون­آمیز دانسته است. این فعل اقتصادی در جامعه رواج دارد و عده­ای در پی یافتن راه­حل­های تجویز آن هستند. مفسران اجتماعی، ممنوعیت مطلق این فعل اقتصادی را استنباط کرده­اند که مسئله پژوهش حاضر است. مطالعه توصیفی تحلیلی با گرایش اجتماعی در تفسیر آیات ربا نشان می­دهد که ترویج نفرت و تشدید فاصله طبقاتی، تخریب نظام اقتصادی، به­خطر افتادن سلامت مادی و معنوی جامعه، نابودی سرمایه­های انسانی، ناهنجاری­های اخلاقی، کوتاهی عمر جامعه، تضعیف دین‌داری و ... از پیامدهای ممنوعیت ربا است که سبب می­شود، احساسات نیروهای تولیدی و نیازمندان جریحه­دار و میل انتقام­جویی از رباخوار در آنان بروز کند و جامعه در حال جنگ و نزاع قرار گیرد. به‌همین دلیل خدای متعال اصرار بر ربا و رباخواری را جنگ با خود و رسولش خوانده است.

واژگان کلیدی

آیات ربا، تفسیر اجتماعی، تحریم مطلق ربا.

 

تفسیر عرفانی ـ أنفسی آیه ذر با تأکید بر روایات تفسیری

محمد شریفی

اکرم حسین زاده

چکیده

بررسی آیات متشابه، یکی از مباحث مهم در تفسیر قرآن است که همواره مورد توجه مفسران بوده است. آیه ۱۷۲ اعراف از جمله آیات متشابه و مشکل قرآن می‌باشد. نخستین تفسیرها پیرامون آیه، به استناد روایات عالم ذر بازمی­گردد که بعدها توسط معتزله و مفسران عقلگرا، مورد تردید یا انکار قرار گرفته است. پژوهش حاضر ضمن پذیرش عالم عهدسپاری، به بررسی نظریات عارفان و فیلسوفان پرداخته که نتیجه حاصل از پژوهش گویای آن است که دلایل مفسران عقلگرا، در خصوص انکار عالم ذر کافی نبوده و به دلیل عدم شناخت از نفس و مراتب نفسانی است. فرازمانی و فرامکانی بودن نفس انسان، وجود جمعی یا عقلی انسان‌ها، اطوار مختلف نفس که دارای احکام و شرایط متفاوت است؛ موضوعی است که به حل مشکل فهم آیه فوق کمک می­کند.

واژگان کلیدی

آیه ذر، آیه الست، تفسیر عرفانی، معرفت نفس، اطوار وجود، زمان انفسی.

 

واکاوی شادی مؤمنان در آیات ابتدایی سوره روم در پرتو نقد قرائت‌ آیات

مجید زارعی

حامد دژآباد

چکیده

یکی از وجوه اعجاز قرآن، إخبار از غیب و پیشگویی نسبت به آینده است. از این‌رو برخی از مفسران، شادی مؤمنان در آیات ابتدایی سوره روم را تحت سیطره این فضای فکری تحلیل نموده­اند. نظر به اهمیت کشف مراد الهی از این فراز سوره روم، پژوهش حاضر با عرضه یک طبقه­بندی مناسب از اختلاف قرائات در آیات یادشده، سعی در بازخوانی شادی مؤمنان دارد. پس از نقد آراء مختلف در این زمینه، نتایج تحقیق حاکی از آن است که شادی مؤمنان در پرتو قرائت مشهور و از «نصر الله» نشأت یافته که این نصرت، همان وعده قطعی الهی بر پیروزی دین حق در همه ابعاد آن خواهد بود. در این میان، تحقق غلبه روم بر ایران، به مثابه نشانه صدقی است که در ظرف وقوع آن، مؤمنان را با اطمینان به إنجاز وعده دیگر الهی؛ یعنی نصرت أهل ایمان، شادمان خواهد ساخت.

واژگان کلیدی

سوره روم، شادی مؤمنان، اختلاف قرائات، نصرالله، وعده الهی.

 

 

 

نقدی بر تفسیر علمی هفت آسمان و زمین در آیه ۱۲ طلاق

سید حسین کریم‌پور

سید محسن موسوی*

چکیده

موضوع «هفت آسمان و زمین» از مسائل بحث‌انگیز میان مفسران است. برخی با رویکرد علمی، به ذکر اقوال مختلف پیرامون آیه ۱۲ سوره طلاق پرداخته و آن را بر عوالم مادی و کرات آسمانی تطبیق نموده‌‌اند، اما به نظر می‌رسد چنین تفسیر و تطبیقی، نه‌تنها به رفع ابهام آیات یادشده کمک نکرده، بلکه بر مشکل‌ افزوده است. پژوهش حاضر به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و با گرایش انتقادی بر آن است تا ضمن بررسی معناشناسانه مفردات و ترکیب‌های آیه، به استناد روایات معصومان(ع) و نظریههای اندیشمندان، این نتیجه را مستدل نماید که مراد از آسمان‌ها و زمین‌های‌ هفت‌گانه، تنها جهان مادی نیست؛ بلکه مقصود، مجموعه عوالم و مراتب هستی است که تحت اراده و تدبیر الهی اداره می‌شوند، بنابراین تحمیل یافته‌های علمی بر «سَبْعَ سَماوات‏» تلاشی نافرجام و پایه ابهام‌های متعددی است که این نوشتار به تبیین آنها پرداخته است.

واژگان کلیدی

آیه ۱۲ طلاق، تفسیر علمی، هفت آسمان، هفت زمین، مراتب هستی.

 

 

نقد تحلیلی بر دیدگاه انتساب کفر به انبیاء بر پایه تبیین معناشناختی واژه «عود» در آیات ۸۸ و ۸۹ أعراف

عبدالرحمن باقرزاده

مهران رضایی

چکیده

یکی از مسائل مطرح در دین‌پژوهی، انتساب کفر و شرک انبیاء پیش از بعثت آنان است. واژه «عود» در آیات ۸۸ و ۸۹ اعراف و ۱۳ ابراهیم ازجمله دستاویزهای قائلان به جواز کفر، مانند ابن­تیمیه است. مسأله پژوهش آن است که بر اساس تبیین معناشناختی واژه «عود» و کاربست آن در آیات قرآن کریم چگونه مدعای انتساب کفر و شرک به انبیا، قابل تحلیل است؟ تفاسیر اهل سنت برای واژه «عود» هفت کاربست را بیان کرده‌اند: عود به معنای صیرورت، استعمال از باب تغلیب، استعمال مجازی، استعمال دروغین، خطای شناختی، درخواست بازگشت به شریعت پیشین و درخواست بازگشت به وطن. بر پایه یافته­های پژوهش ادعای انتساب کفر از یک‌سو مخالف با اجماع است و از سوی دیگر بر پایه کاربست‌های استعمال این واژه، نمی‌تواند مبنای انتساب کفر و شرک به انبیا قرار گیرد.

واژگان کلیدی

آیات ۸۸ و ۸۹ اعراف، ۱۳ ابراهیم، تفسیر کلامی، کفر انبیاء پیش از بعثت، ابن‌تیمیه.

 

 

تفسیر تطبیقی آیه۱۷۹ آل عمران با تاکید بر تمییز خبیث از طیب

ولی­الله نقی­پورفر

فاطمه رضایی

چکیده

یکی از شناخت­های لازم برای سعادت انسان و جامعه، دشمن‌شناسی است. این موضوع در اسلام از اهمیت والایی برخوردار است و از جمله نگرانی­های پیامبرخدا(ص) برای امتش، شناخت منافقان از مؤمنان واقعی بوده است. موضوع شناخت مؤمنان واقعی از منافقان از تفسیر آیه شریفه «حَتَّی یَمیزَ الْخَبیثَ مِنَ الطَّیِّب‏» قابل اصطیاد است. در مقاله حاضر برای مشخص کردن معیارهای تمیز، دیدگاه‌های مفسران فریقین بررسی گردیده و از مجموع نظرات مفسران به‌دست می­آید که خدای متعال برای تشخیص مؤمن از منافق، مؤمنان را با امتحان خاصی می­آزماید تا درجه اخلاص آنها مشخص گردد. هریک از مفسران، دیدگاهی را برای این امتحان خاص الهی مطرح نموده‌اند. ازجمله دستاوردهای این مقاله که مفسران بدان نپرداخته‌اند، آن است که پذیرش جانشینی امیرمؤمنان(ع) و ولایت ائمه اطهار(ع) از نشانه‌های مهم تشخیص مؤمن از منافق است. این نتیجه موافق با ظاهر آیه است و روایات بسیاری آن را تأیید می‌نمایند.

واژگان کلیدی

آیه ۱۷۹ آل عمران، نشانه مؤمن و منافق، معیار شناخت خبیث از طیب، ولایت امام علی(ع).

 

 

بررسی تطبیقی شکل‌گیری جنین از منظر تفسیر قرآن و علم با تاکید بر آیات ۵ تا ۷ طارق

علی کربلایی پازوکی

قدسیه علی اوسط

چکیده

آیات ۵ تا ۷ طارق به بیان کیفیت خلقت انسان پرداخته است. اختلاف در معنای لغوی و حقیقت «صلب» و «ترائب» سبب اختلاف آراء مفسران در تفسیر این آیات شده تا بدانجا که برخی گمان برده‌اند آیات دارای ابهام و تشابه مفهومی است. پژوهش حاضر به‌دنبال دریافت مراد و معنای حقیقی صلب و ترائب، بیان نقش زن و مرد در شکل‌گیری جنین و رابطه علم و قرآن در این باره است. بیشتر مفسران و مترجمان «صلب» را به پشت مردان و «ترائب» را به استخوان سینه زنان معنا کرده‌اند و «مَاءٍ دَافِق» را به مردان اختصاص داده‌اند. این مسئله سبب ایجاد شبهه تعارض علم و قرآن در شکل‌گیری جنین در انسان شده است. نتایج این تحقیق بیانگر آن است که مراد از «صلب» پشت و استخوان‌های پشت و منظور از «ترائب» سینه و استخوان‌های جلو سینه و در نتیجه مراد از «مِن بَیْنِ الصُّلْبِ وَ التَّرَائِب» کل بدن است و زنان و مردان در شکل‌گیری جنین، دارای نقش فاعلی و قابلی هستند که این مسئله از نظر مفهومی با یافته­های علم پزشکی جدید سازگاری دارد.

واژگان کلیدی

آیات ۵ تا ۷ طارق، تفسیر علمی، صلب و ترائب، خلقت انسان، جنین.

 

بررسی دیدگاه تفسیری گرهارد باورینگ در باره وجه خدا و نقد آن با تکیه بر تفسیر المیزان

سید رضا مؤدب

محمد فخر

چکیده

آیات بیانگر «وجه الله» از آیات متشابه قرآن است که باید به ‌وسیله آیات محکم و روش‌های معتبر فهم آیات، تفسیر شود. متشابه بودن آیات یادشده باعث برداشت‌های مختلف از سوی مفسران فریقین شده است تا بدانجا که برخی از گروه‌های کلامی معتقد به تجسیم خدای سبحان شده‌اند. گرهارد باورینگ از محققان آلمانی‌تبار معاصر در مقاله دائره المعارف قرآن با عنوان «خدا و صفات او» به تفسیر آیات ناظر به وجه خدا پرداخته است. وی در تفسیر این آیات از منابع و روش‌های معتبر فهم آیات برخوردار نبوده است؛ در حالی که با توجه به قواعد زبان عربی و اصول محاوره عقلایی تبیین معانی آیات قرآن از جمله مراد از «وجه خدا» بیان می‌شود. دیدگاه باورینگ در باره وجه خدا با تکیه بر تفسیر المیزان و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی نقد و بیان شده که: صفات خدا عین ذات خداست و مقصود از وجه خدا ، صفات برتر و اسماء حسنای اوست.

واژگان کلیدی

آیات وجه الله، تفسیر کلامی، گرهارد باورینگ، تفسیر المیزان.

 

 

 

گفتمان‌سازی آیات قرآن در مبارزه با کم‌فروشی

معصومه میرزاجانی

رقیه صادقی نیری

چکیده

پژوهش حاضر به شیوه اسنادی و روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی مراحل گفتمان‌سازی قرآن در باب مبارزه با مفسده اقتصادی کم‌فروشی پرداخته است. قرآن کریم کم‌فروشی را یکی از مهم‌ترین مفاسد برای اقتصاد جوامع معرفی نموده و نسبت به شیوع و ترویج آن در جوامع هشدار داده است. کم‌فروشی زمینه تجاوز به حقوق دیگران، برهم زدن مقیاس‌های اجتماعی و عیب گذاشتن بر اموال را فراهم می‌کند. گفتمان‌سازی، طراحی مطلوبیت‌های اقتصادی تشخیص‌داده‌شده بنابر آموزه‌های قرآن است که تلاش می‌کند این مطلوبیت‌ها را به یک نظام معرفتی غالب و همه‌گیر در جامعه تبدیل کند تا هنجارهای قرآنی در جامعه حفظ شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که قرآن کریم، گام به گام، با برنامه‌ریزی و به فراخور شرایط زمانی و فکری موجود در جامعه، به طی مراحل سه‌گانه «توصیف»، «تفسیر و توضیح» و «مواجهه و مبارزه» می‌پردازد.

واژگان کلیدی

آیات تطفیف، تفسیر اجتماعی، گفتمان‌سازی، کم‌فروشی.

 

 

الگوی توزیع درآمد و ثروت از منظر تفسیر قرآن

سید محمدکاظم رجائی

چکیده

از یک الگوی مطلوب انتظار می‌رود بتواند پدیده‌های پیچیده را در مقیاسی کوچک ساده‌سازی کند. الگوی توزیع درآمد و ثروت از منظر قرآن کریم به مجموعه نظام‌مندی از مبانی و زیرساخت‌ها مانند: مالکیت حقیقی خدای متعال بر هستی، جانشینی انسان و امانت بودن مال در دست او؛ اهداف معنویت، عدالت و رشد؛  فروض و راهبردهایی چون عبادت بودن کار، ممنوعیت کنز و اسراف؛ و ساختارها و نهادهایی چون خانواده، دولت و عموم مسلمین گفته می‌شود که در ساختاری منطقی، بر پایه مبانی، اصول و در چارچوب حقوق و اخلاق قرآنی، نقشه جامعی را از مبانی تا تقسیم درآمد و ثروت از مجراهای مختلف در پیکره جامعه از منظر تبیین آیات قرآن کریم ارائه می‌کند. مقاله حاضر با روش استنباط نظریه، در مقام ترسیم این الگو است و مسیر کسب درآمد اولیه، ثانویه و سپس توزیع آن را نشان می‌دهد.

واژگان کلیدی

آیات اقتصادی، تفسیر اجتماعی، تکافل اجتماعی، الگوی توزیع درآمد و ثروت.

 

 

 قرائات و ترجیح و اختیار تفسیری آن از نگاه نسفی در تفسیر مدارک التنزیل

محمدرضا ستوده‌نیا

 ثمرالدین صمداف

چکیده

ابوالبرکات نسفی از مفسران قرن هشتم در تفسیر خود؛ مدارک التنزیل و حقائق التأویل، ضمن تکیه به قراء سبعه، از قراء عشره، مانند: یعقوب و خلف و از قاریان شاذ، مانند: حسن و أعمش نقل نموده و در این میان بعضی از قرائت‌های منسوب به ابوحنیفه مانند قرائت موضوع را ذکر می‌کند، همانطور که به قرائت‌های صحابه مانند ابن مسعود و ابن عباس نیز استناد جسته است. نسفی در بین قرائات متواتر ـ مطابق دیدگاه اهل سنت ـ قرائت عاصم را بر قرائت مکی، بصری و نافع ترجیح می‌دهد. نسفی سه نوع ترجیح را در تفسیر مدارک التنزیل به‌کار گرفته است و بر ترجیحات خود بر قواعد و معیارهای عربی، بلاغی و سیاقی اعتماد کرده و برای اختیار و ترجیح قرائات، به هفت معیار تکیه نموده است. او ضمن نادیده گرفتن صحت قرائت که نقل و تواتر آن است، بعضًا قرائات شاذ را بر متواتر ترجیح داده است.

واژگان کلیدی

قرائات، ابوالبرکات نسفی، تفسیر مدارک التنزیل.


دفعات مشاهده: 236 بار   |   دفعات چاپ: 17 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر
::
فصلنامه علمی مطالعات تفسیری Journal of The Holy Quran And Islamic Texts
Persian site map - English site map - Created in 0.2 seconds with 40 queries by YEKTAWEB 4122